Leer in tien lessen ‘pivo’ drinken

Cursus bierdrinken op z’n Praags Wie naar Praag gaat, hoeft maar een woord Tsjechisch te kennen: pivo, oftewel bier. Als het om bier-consumptie gaat, zijn de Tsjechen wereld-kampioen. AD Reizen dronk zich een slag in de rondte en geeft nu les.Eerst maar een geschiedenisles. Het eerste biertje werd 5000 jaar geleden al gebrouwen in het oude Mesopotamie. De wetenschapper die de kleitabletten met bierrecept wist te ontcijferen, was uiteraard een Tsjech. De Tsjechen zelf waren er in Europa al vroeg bij. Al vanaf de negende eeuw wordt er in geschreven bronnen gesproken over de goede kwaliteit hop, een van de belangrijkste grondstoffen voor bier. De Tsjechische koning Wenceslas dreigde eenieder die het plantje wilde exporteren met de doodstraf. Sinds de elfde eeuw mochten burgers voor eigen gebruik thuis bier brouwen. Na de dertiende eeuw kregen steden toestemming om op grotere schaal voor de eigen burgerij te brouwen. En in die situatie is sindsdien niet veel verandering gekomen. Tot vandaag de dag hebben veel Tsjechische steden nog steeds hun eigen bierbrouwerij.De Tsjechen zijn de onbetwiste wereldkampioenen bier drinken, met een consumptie van een halve liter per persoon per dag, vrouwen en kinderen meegerekend. In de Praagse straten zijn de mannen met kogelronde buiken goed vertegenwoordigd. Maar waarom drinken die Tsjechen eigenlijk zoveel? De verklaring ligt in het recente verleden. De brave soldaat Svejk, het beroemde romanpersonage van Jaroslav Hasek, waarschuwde er al voor: de regering die de bierprijs verhoogt, komt binnen een jaar ten val. De Habsburgse en communistische machthebbers luisterden goed naar die wijze les: houdt het bier goedkoop en het volk blijft rustig. Onder de communisten konden de potentieel opstandige mijnwerkers in de industriestad Ostrava zelfs rekenen op gratis bier. Dat Svejk er met zijn voorspelling niet ver naast zat, bewees de prijsverhoging van 1984. Vijf jaar later brak de Fluwelen Revolutie uit en ging het IJzeren Gordijn open.Genoeg geleuterd over het verleden, tijd om eens diep in het glas te kijken. Voor een land met een zo rijke brouwerijtraditie heeft Tsjechie opvallend weinig varieteiten. Grofweg kun je een onderscheid maken tussen licht (svetle) en donker (cerne) lagerbier. Het lichte bier mag dan op ons eigen pilsje lijken, de smaak is daarentegen voller, met tonen van honing en fruit, en de afdronk is licht bitter. Het donkere bier kan in kleur varieren van roodbruin tot bijna zwart en heeft een meer zoete, moutachtige smaak. Even wennen is het aan het zogenoemde gradensysteem. De vermelde 10 of 12 procent verwijst niet naar het alcoholpercentage maar naar de hoeveelheid bij de fermentatie gebruikte suiker en hop. Bier van 12 procent bijvoorbeeld bevat meestal 4,5 procent alcohol. De populairste merken zijn Plzensky Prazdoj (Pilsner Urquel), Gambrinus, Radegast, Budvar (de originele Budweiser) en Staropramen.Nu we weten wat we moeten bestellen, kunnen we naar Praag. De Tsjechische hoofdstad ligt op 750 kilometer rijden van Arnhem. Wie liever vliegt, vindt bij de KLM (www.klm.com, 020 4747747) en Czech Airlines (www.czech-airlines.com, 020 6203149) een retourticket vanaf respectievelijk ?220 en ?226, exclusief toeslagen. Ter plekke kan de auto beter blijven staan. Rijden onder invloed is streng verboden, zelfs een pilsje is niet toegestaan. Met bus, tram en metro is elke kroeg eenvoudig bereikbaar. Een dagkaart kost ?3,20, drie dagen voor ?6,70. Slapen in een voormalige brouwerij kan in het sfeervolle Hotel Na Kampe 15 (00420 257531432, www.nakampe15.cz, nr. 1 op het kaartje) op het groene Kampa-eiland met uitzicht op de Karelsbrug. Kamers vanaf ?122. Wie na een avondje doorhalen alleen nog de trap op wil kruipen, kan terecht in het keurige pension op de bovenverdieping van bierhal U Medvidku (00420 224211916, www.umedvidku.cz, nr. 2 op het kaartje). Kamers vanaf ?70Voordat we de hand aan het glas slaan, leggen we eerst een goede bodem. De Tsjechische keuken is niet bepaald subtiel (vaste ingredienten: varkensvlees, kool en knoedels) maar laat zich uitstekend smaken bij een groot glas pivo. Veel bierlokalen serveren ook eten. Even opletten, de specialiteiten op de menukaart staan er voornamelijk om toeristen geld uit de zak te kloppen. Tsjechen kiezen voor bekende klassiekers als Moravische spreeuw (Moravsky vrabec), gebakken spekjes met knoedels en spinazie. Een eenvoudige maaltijd kost zo tussen de 80 en 170 kronen (circa ?2,50 en ?5). Wie tussen het drinken door een aanval van hongerklop wil voorkomen, bestelt wat bierkaas (pivni sr) met brood, een bordje met hartige, licht zure worst (utopenci) of een plateau met schapenkaas uit Olomouc (Olomoucke tvaruzky). Goed adres voor een stevige maaltijd: Baracnicka rychta, Trziste 23 in Mala Strana (nr. 3 op het kaartje), de oude stadswijk aan de voet van de burcht.En natuurlijk moeten we op zoek naar de bron. Praag telt zeven brouwerijen. De grootste is Staropramen, maar leuker is een bezoek aan een van de microbrouwerijen die hoofdzakelijk voor het bijbehorende bierlokaal produceren. Klasterni (Strahovske nadvore 302, www.klasterni-pivovar.cz, nr. 4 op het kaartje) is een oude kloosterbrouwerij, sinds 1140, hoog op de heuvel vlakbij de burcht en beroemd om zijn donkere 14 procent Sint Norbertbier. De andere microbrouwerijen zitten voornamelijk beneden in Nove Mesto, de Nieuwe Stad. Novomestsk Pivovar (Vodickova 20, www.npivovar.cz, nr. 5 op het kaartje) schenkt een excellent amberkleurig 11 procent bier met lichte gistsmaak en beetje bittere afdronk. Echt rare smaken als koffiebier, bananenbier en kersenbier zijn te proeven bij Pivovarsk Dum (Lipova 15, nr. 6 op het kaartje). Het donkerste bier van de stad komt sinds 1499 op tafel in het bij toergroepen immens populaire U Fleku (Kremecova 11, www.ufleku.cz, nr. 7 op het kaartje).Dan kunnen we nu de kroeg in, die hier een pivnice, hospoda of hostinec heet. In het bierlokaal stromen meestal twee tot drie soorten bier uit de tap. Ze worden geserveerd in halveliterglazen. Gasten zitten aan lange tafels, aanschuiven bij vreemden is heel gewoon. Bestellen is meestal niet nodig, rondlopende obers vervangen lege glazen ongevraagd voor volle. Wie genoeg heeft, houdt zijn hand even boven het lege glas. De rekening bestaat uit een stukje papier waarop de ober per glas een streepje zet. Als het om bier gaat, zijn de Tsjechen bijzonder prijsbewust. Een glas mag volgens de ervaren drinker niet meer kosten dan 24 kronen (?0,73).In het zeer toeristische Praag is het zoeken naar oorspronkelijke bierlokalen waar Engels of Duits niet de voertaal is. In een klassieker als U Fleku is bijvoorbeeld geen enkele Tsjech te vinden. Het bier is er te duur en de glazen, 0,4 liter, zijn er te klein. De Pragenaars zelf zitten nu om de hoek bij U Bubenicku (Myslikova 8, nr. 8 op het kaartje) aan de grote glazen Gambrinus 12 procent. In de Oude Stad, Stare Mesto, staat in de authentieke bierhal U Medvidku (Na Perstne 7, nr. 2 op het kaartje) op de lange tafels de Budvar koud. Intiemer is de bierkelder U Pivrnce (Maiselova 3, nr. 9 op het kaartje) waar de muren zijn versierd met pikante cartoons. Aan de overkant van de rivier, te midden van het toeristencircus in Mala Strana, is U Hrocha (Thunovska 10, nr. 10 op het kaartje) een Tsjechische oase waar de stamgasten graag een praatje maken en het nog lang gezellig blijft. Hoger op de heuvel, vlakbij de burcht, ligt achter een barokke gevel U Cerneho Vola (Loretanska namesti 1, nr. 11 op het kaartje), een eeuwenoud bierhuis waar arbeiders, ambtenaren en buitenlanders zich onder het genot van een glas Kozel verbroederen.,,Kom je hier om te praten of om te drinken?”, is de standaardreactie op een poging tot een praatje aan de stamtafel. Maar wanneer het gesprek eenmaal op gang is, gaat het al snel over bier. Tsjechen scheppen graag op over de kwaliteit van het nationale vocht en nemen het met de waarheid daarbij niet zo nauw. Fabel een: bierdrinkers zijn gezonder doordat bier vitamine B bevat. Bier wordt ook wel ‘vloeibaar brood’ genoemd vanwege de vermeende voedingswaarde. Fabel twee: bierdrinkers leven langer doordat de drank aluminium in het lichaam oplost en zo de ziekte van Alzheimer voorkomt. Zelfkennis hebben de drinkers wel. ‘Zullen we er eentje gaan drinken?’ wordt als de grootste Tsjechische leugen beschouwd. De een na grootste leugen: ‘Zullen we er nog eentje nemen voordat we gaan?’Wie een beetje leuk wil meedoen met de Tsjechen, kan de volgende gedragsregels toepassen. Mannen gaan voor vrouwen de kroeg binnen. Hij kan zo in geval van vechtpartijen de klappen voor haar opvangen. Niet dat er veel wordt geknokt, maar beleefd is het wel. Dan het proosten. De tafelgenoten kijken elkaar in de ogen, klinken de glazen en raken daarna met het glas de tafel weer even aan om zo ongeluk af te wenden. Cursisten die na deze lessen nog behoefte hebben aan bijscholing, kunnen in Praag bij Czech Beer Tours (00420 606339639, www.czechbeertours.com) een kroegentocht (?35 inclusief eten en bier) of een bierweekend (vanaf ?85 inclusief een hotelovernachting) boeken.

En nu snel de praktijk in. Proost, of nazdravi, zoals ze in Praag zeggen.

3 Reacties

  1. bedankt! Ik zou nog heel veel merken kunnen toevoegen (o.a. Velkopopovicky Kozel – een soort bok maar dan stuk lichter), maar ik vind je samenvatting heel erg goed en duidelijk. Knap gedaan!
    Groet, Lida

  2. recensies_van_bert

    7 oktober 2003 at 22:04

    Voor mij een beetje erg, want ik leefde hier toen het nog niet toeristisch was en een stuk rustiger (echter, goedkoper, schurkachtiger in sommige opzichten.). Bert.

  3. mauritsenole92

    7 oktober 2003 at 12:16

    Nergens heb ik overigens zulk lekker bier gedronken als in Praag.

    Carla

Geef een reactie