Smulweb Blog

Je koekje bij de koffie

Lactose-intolerantie

Mijn 21-jarige nichtje is aan het tobben met haar gezondheid. Ze heeft vaak heftige buikpijn (krampen, diarree enz.) en ervaart regelmatig een totaal gebrek aan energie, een algeheel gevoel van malaise dat haar belemmert in haar dagelijkse activiteiten. Ze studeert Voeding en Diëtiek en kwam zodoende zelf op de gedachte (hoe ironisch) dat ze misschien wel lactose- intolerant is. De internist die ze bezocht in het ziekenhuis bleek niet in staat deze (een) diagnose te stellen. Hij vroeg raad aan twee anderen en alleen de laatste die geraadpleegd werd, stelde vast dat er inderdaad en overduidelijk sprake is van die lactose- intolerantie. Het schijnt dus nog niet (altijd) zo makkelijk te zijn om dit door middel van wetenschappelijke testen vast te stellen! Nu dit eenmaal is vastgesteld, volgt een gang naar de diëtist. Er komt namelijk nogal wat op je af bij zo’n diagnose. Het eerste dat te binnen schiet is “zuivel mag niet meer” en vervolgens alles wat je niet meer mag eten en drinken. Je zal- zoals zij- maar dol zijn op toetjes, cakejes en ijsÂ… We weten het nog maar net, dus hoe (ernstig) intolerant ze is voor lactose moet proefondervindelijk vastgesteld worden. Ik heb me vast een beetje in het onderwerp verdiept, want er kwam een verjaardagsfeestje aan en ik wilde mijn nicht een hart onder de riem steken door lekkere lactosevrije cakejes en hapjes te serveren. Allergie of intolerantie?

Een intolerantie betekent dat een bepaalde stof niet goed verdragen wordt, in dit geval lactose. Een voedselintolerantie mag niet verward worden met een voedselallergie. Een allergie is een abnormale reactie van het afweersysteem op bepaalde stoffen (allergenen). Deze allergenen moeten helemaal vermeden worden omdat zeer kleine hoeveelheden al heftige reacties kunnen veroorzaken (zelfs de dood). Bij een intolerantie is het afweersysteem niet direct betrokken. Veel mensen met een lactose-intolerantie kunnen wel kleine hoeveelheden lactose verdragen. Een voedselintolerantie wordt ook wel een niet-allergische voedselovergevoeligheid genoemd. Koemelkallergie is dus iets anders dan lactose-intolerantie en kan bij gebruik van zuivelproducten of zuivel houdende producten tot veel ernstigere en acute reacties leiden. Bij koemelkallergie vindt een allergische reactie plaats op het eiwit in de koemelk, bij lactose-intolerantie worden deze eiwitten wel verdragen, maar kunnen de darmen de lactose, de melksuiker, niet goed verwerken.

WAT IS LACTOSE-INTOLERANTIE? Enkele bronnen:

Maag Darm en Lever Stichting

Stichting VoedselAllergie

het Allergie Platform

Stichting Voedingscentrum Nederland

Allergiesupermarkt

Allergieplein en natuurlijk Wikipedia

Lactose is een suiker dat in melk en melkproducten voorkomt en wordt daarom ook wel melksuiker genoemd. Om lactose te kunnen verteren hebben we het enzym lactase nodig. Lactase wordt in de dunne darmwand aangemaakt. Als er geen of niet voldoende lactase wordt aangemaakt, kan lactose in onze voeding niet goed verteerd worden. Lactose komt dan onverteerd in de dikke darm terecht. De bacteriën in de dikke darm (darmflora) gaan lactose “vergisten”. Hierdoor kunnen klachten ontstaan zoals misselijkheid, buikpijn, krampen, diarree, winderigheid en een opgeblazen gevoel. We spreken dan van lactose-intolerantie.

Het tekort aan lactase is dus de oorzaak van de klachten. Dit wordt ook wel lactase-deficiëntie of lactase-tekort genoemd. Door het tekort aan lactase kan lactose niet opgenomen worden door ons lichaam. Dit wordt lactosemalabsorptie genoemd. Niet iedereen heeft last van klachten door de verminderde opname van lactose. Als iemand wel last heeft van klachten spreken we van lactose-intolerantie: het niet goed verdragen van lactose. Er zijn drie vormen van lactose-intolerantie (bron: Flevoziekenhuis):

Primaire lactose-intolerantie

Bij de geboorte heeft elke zuigeling voldoende lactase om de lactose in de moedermelk of zuigelingenvoeding goed te verteren. Pas na het derde levensjaar neemt bij veel Afrikanen, Aziaten, Zuid-Amerikanen en Zuid-Europeanen de productie van lactase af. Deze vorm van lactose-intolerantie wordt “primaire lactose-intolerantie” genoemd. West-Europeanen en Noord-Amerikanen blijven over het algemeen voldoende lactase aanmaken.

Secundaire lactose-intolerantie

Een lactose-intolerantie kan ook ontstaan wanneer de darmwand beschadigd is. Dit kan gebeuren bij een darmontsteking, een darminfectie, na bestraling of na een darmoperatie. De darmwand is dan niet meer in staat om voldoende lactase aan te maken. Deze vorm van lactose-intolerantie wordt “secundaire lactose-intolerantie” genoemd en is over het algemeen tijdelijk. Wanneer de darm weer hersteld is, wordt weer voldoende lactase aangemaakt.

Congenitale lactose-intolerantie

Dit is een zeldzame erfelijke vorm van lactose-intolerantie. Vanaf de geboorte wordt geen of zeer weinig lactase aangemaakt waardoor ook geen moedermelk wordt verdragen. Deze vorm van lactose-intolerantie blijft levenslang bestaan.

De meeste mensen met een lactose-intolerantie verdragen (dus) wel een beperkte hoeveelheid lactose. Het verschilt per persoon hoeveel dit ongeveer is. Eén tot twee glazen melk per dag veroorzaken bij veel volwassenen nog geen klachten, terwijl dit voor kinderen al te veel kan zijn. (Het schijnt, dat we naarmate we ouder worden (richting bejaard) sowieso allemaal steeds intoleranter voor lactose worden.) Lactose wordt beter verdragen wanneer het verspreid over de dag en in combinatie met een maaltijd genomen wordt. Lactose uit gewone melk wordt minder goed verdragen dan lactose uit zure melkproducten als kwark, yoghurt of karnemelk. Yoghurt en andere zure melkproducten bevatten bacteriën die lactase leveren. Hierdoor wordt 40% van de lactose afgebroken. In een enkel geval geven kleine hoeveelheden lactose al klachten. Een streng lactosebeperkt of lactosevrij dieet is dan noodzakelijk.

Mijn eerste ervaringen met dit nieuwe fenomeen binnen de familie.

Zoals gezegd, we weten het nog maar net in het geval van mijn nicht. Dus, om het zekere voor het onzekere te nemen ben ik uitgegaan van een strikt dieet. Dat wil zeggen, ik heb getracht om alle producten te vermijden waarin zelfs maar het kleinste beetje lactose of melk voorkomt. Ik kan wel zeggen dat de schrik je in eerste instantie om het hart slaat; je wil niet weten waarin allemaal lactose voorkomt of waarbij het risico bestaat van een “besmetting” met melk! Een product kan namelijk van zichzelf wel vrij van lactose en/of melk zijn, maar als een dergelijk product gefabriceerd wordt in een fabriek waarin ook melkproducten gebruikt worden, kan/mag men geen garanties geven dat het vrij is van melk en/of lactose. Op de verpakking staat dan ook te lezen: “Kan sporen van melk bevatten”. Alle producten waar die waarschuwing op staat heb ik veiligheidshalve niet gekocht; misschien dat we daar later iets minder panisch mee om kunnen springen... Brood, chips, toastjes, bakmixen, bladerdeeg, worst, vleeswaren, vruchtensappen, limonades, bouillons, soepen, sauzen, mayonaiseÂ… zelfs in geneesmiddelen en vitaminepreparaten kan lactose als vulmiddel zitten en logischerwijs in vrijwel alle gebakjes, koekjes, chocoladerepen en toetjes. Even snel een diepvriespizza in de oven schuiven zit er (voorlopig) ook niet in voor haar en zo kunnen we helaas nog doorgaan met het uitsluiten van allerlei (handige/gemaks-) producten.

Als je lactose en/of melk wil vermijden, tuur je je wezenloos op de kleine lettertjes van alle verpakkingen! De supermarkten verkopen weliswaar allemaal een aantal lactosevrije producten, maar de ene supermarkt is daarin duidelijk gespecialiseerder/ruimer gesorteerd dan de andere. Het vinden van die producten is daarmee (zonder de hulp van het internet) wel een opgave. Zo dacht ik slim te zijn door de manager van mijn plaatselijke Albert Heijn aan te spreken om te voorkomen dat ik door de hele winkel moest sjouwen op zoek naarÂ…. Hij verwees mij echter naar het 0800 0305 nummer, want zelf wist hij er te weinig vanaf. Bij de Jumbo stelde ik mijn vraag aan een vriendelijke vakken-vullende jongedame, want zie maar eens een manager te vinden in de meeste supermarkten. Hier komen we bij een van mijn dagelijkse ergernissen. In supermarkten zie ik vrijwel alleen (minderjarige) vakkenvullers rondlopen. Het is een gedoe om een vaste medewerker te vinden, een volwassene die daadwerkelijk bekend is met de producten, hart voor de zaak heeft en geïnteresseerd is in de klant. Maar goed, dit meisje deed haar best en we wandelden samen naar de “dieethoek”. Daar stonden voornamelijk glutenvrije producten (duidelijk aangegeven) en daartussen zag ik alleen een pak lactosevrije pasta liggen. De reformhoek (in alle supermarkten) wordt vooral gekenmerkt door suikervrije en natriumarme producten. Een bezoekje aan de vrieskasten leverde nog lactosevrije afbakbroodjes op. Plantaardige margarine en sojamelk vind je eveneens in alle supermarkten. Sojamelk, wat in feite geen melk is maar een sap, bevat geen lactose. Deze melk bevat echter andere suikers die soortgelijke symptomen kunnen veroorzaken bij lactose intolerante personen (bron: food info Universiteit Wagening).

Ik zocht nou juist naar de wat “leukere/feestelijke” producten en die vond ik dus niet; in ieder geval niet direct en na een poosje was ik het getuur op alle verpakkingen echt zat! Ik snap overigens wel dat het voor supermarkten vrijwel ondoenlijk is om rekening te houden met en kennis te hebben van alle voedselallergieën/overgevoeligheden die er zijn, want het zijn er nog al wat! Dit neemt niet weg, dat het een verademing was om geholpen te worden door de eigenaar van de natuurvoedingswinkel De Weide in IJsselstein. Deze meneer liep met mij door de zaak en wist precies te vertellen welke lactosevrije producten hij verkoopt. Zo kocht ik o.a. lactosevrije toastjes, margarine, kokosvet om mee te bakken en te braden, bouillonblokjes, een spuitbus met slagroom van soja, rijstmelk en kook-en opklopbare room van rijstmelk, een chocoladereep van rijstmelk en wat koekjes. Hij gaf mij bovendien een gratis lactase-kauwtablet mee (van het merk Solgar). Zo’n tablet kan je innemen als je een keer wil zondigen en zonder zorgen uit eten wil gaan. Goed om te weten dat er zoiets bestaat; ook bij de apotheker zijn dergelijke tabletten verkrijgbaar, maar volgens deze winkelier geen aanrader om dagelijks te gebruiken.

Wat opvalt; zodra je specifiek “lactosevrij” zoekt, kom je al gauw terecht in de “allergenen hoek”. Dat wil zeggen, toastjes (in de natuurwinkel) zijn bijvoorbeeld niet alleen lactosevrij maar meteen ook glutenvrij, kippeneiwitvrij enzovoort. Ook op de websites met recepten trof ik dit fenomeen aan. De hele allergenen hoek kruipt als het ware bij elkaar en men kookt en bakt dan ook meteen maar suikervrij (zonder de “gewone” geraffineerde keukensuiker) en additievenvrij (zonder E-nummers), glutenvrij enzovoort. Websites met veganistische recepten of raw food recepten leveren zeker leuke ideetjes op, maar je moet wel zo handig zijn om er iets mee te kunnen als je eigenlijk alleen een boodschap hebt aan het lactosevrij en/of zuivelvrij koken en niet zit te wachten op alternatieve producten zoals bijvoorbeeld agavesiroop, gerstenmoutsiroop, glutenvrij meel, vervangers voor ei of andere bijzondere ingrediënten. Al lezend in de verschillende blogs en fora waar het onderwerp lactose-intolerantie en/of koemelkallergie besproken werd, viel me nog iets op. Er zijn nogal wat mensen die zonder ooit een arts of diëtist geraadpleegd te hebben, het gebruik van melk en zuivelproducten geheel of gedeeltelijk beperkt hebben. Ze hebben namelijk zelf geconstateerd dat ze zich gewoon beter voelen als ze deze producten vermijden en ze vinden het niet nodig om zich in een ziekenhuis te laten testen; ze vinden hun eigen lichaam de beste graadmeter.

AANRADER!!

Ik vond uiteindelijk -al googelend- een hele leuke website!! Een mevrouw die zelf lactose-intolerant is, benadert de zaak van de positieve kant. Zij heeft er genoeg van om almaar te horen en te lezen wat ze niet kan eten en drinken. Ze heeft dus een website gemaakt met alles wat je wel kan en mag eten. Hierop vind je o.a. een alternatievenlijst, dat wil zeggen een lijst met producten die wel kunnen en mogen, van welke fabrikant en waar deze producten te koop zijn (ook in de supermarkten zou je best veel moeten kunnen vinden!!), tips voor hotels/restaurants waar je goed terecht kunt, recepten enzovoort. Het viel mij uiteindelijk al met al nog mee wat je als lactose- intolerant persoon blijkt te kunnen eten, dat wil zeggen in vergelijking met mensen die een koemelkallergie hebben. Ik heb deze site natuurlijk meteen aan mijn nichtje doorgegeven en wil hem hier ook graag onder de aandacht brengen. Je kunt hieronder op de link klikken:

LACTOSEVRIJ GENIETEN

Wat Smulweb betreft: Smulweb is uiteraard opgericht met het doel om lekkere recepten te verzamelen en is niet per definitie een website met dieetgerechten. Het hangt er daarom maar van af wie, wat en onder welke noemer toevoegt. Zoek je op dit moment in de recepten zoeker onder “lactose vrij”, dan vind je 16 recepten en toets je lactose vrije in dan verschijnen er 28. Maar, toets je lactosevrij als één woord, dan krijg je er 31 en lactosevrije als één woord levert er dan weer 19 op. Gebruik je het zoekargument “koemelkvrije” dan verschijnen er 239. Natuurlijk zijn er veel meer recepten die lactose en/of melkvrij zijn, je moet ze alleen weten te vinden. Binnenkort komt daar in ieder geval mijn recept voor een lactosevrije en dus koemelkvrije cupcake bij. Een cupcake met banaan en chocoladeroom, een bewerking van een recept dat ik normaal gesproken met gewone melk en room maak. Ik vond het cakeje zelf erg lekker geworden en miste de slagroom en melk absoluut niet! Om een romige substantie te maken voor de “topping” heb ik avocado gebruikt. Niet schrikken van dit ogenschijnlijk zo merkwaardige ingrediënt! Avocado wordt van oudsher in allerlei keukens gebruikt om een romige substantie mee te verkrijgen. Onze advocaat (de likeur) schijnt een afgeleide te zijn van een drankje met avocado. Men verving de avocado door eieren omdat hier nou eenmaal geen avocado’s groeiden en/of verbouwd konden worden. Op een Engelstalige website las ik een tip om “room” te kloppen van kokosmelk: Blikje romige kokosmelk ondersteboven in de koelkast zetten en door en door koud laten worden (circa 24 uur). Ook de kom waarin je de “room” gaat kloppen goed koud laten worden. Blikje omkeren, direct openen en het dunne sap dat nu bovenop drijft, afgieten. De dikke overgebleven room opkloppen in de gekoelde kom en naar wens iets bijzoeten. Volgens de schrijfster moet dit erg lekker zijn en hoef je niet bang te zijn dat je “room” snel inzakt. Ik zal dit zeker ook eens uitproberen.

Ik hoef normaal gesproken niet lactosevrij of zuivelvrij te koken en te bakken, immers mijn nichtje komt maar af en toe op bezoek. Wel heb ik me voorgenomen om rekening te houden met dit fenomeen en zal ik proberen om een aantal leuke recepten “om te bouwen” tot lactose/koemelk-vrij. Het zijn immers de verwen-recepten die de meeste problemen opleveren en niet zozeer de huis-tuin- en keukenmaaltijden. Het wordt uitvinden wat beter bevalt; sojamelk of rijstmelk, slagroom en kookroom van soja of van rijst, bakken met margarine of olie of kokosvetÂ… Uitgangspunt voor mij is dat ik het zelf lekker moet vinden en niet het idee krijg iets “dieeterigs” te eten.

In mijn cakebeslag heb ik deze keer rijstmelk gebruikt, want ik heb van een aantal mensen gehoord dat ze sojamelk vies vinden en bovendien kan men dus ook voor sojamelk allergisch of intolerant zijn. De rijstmelk (eigenlijk rijstdrank) smaakt een tikje zoet; ik vond het niet vies om zo te drinken en het zoetige kon in dit recept geen kwaad. De meneer van de natuurwinkel vertelde mij dat je er ook heel goed pannenkoeken mee kunt bakken! Ook in de reformwinkel te koop en misschien in toko′s, amandelmelk. Ben je niet allergisch voor noten, dan is dat misschien een mooi alternatief, om mee te bakken, want ietsje dikker dan de vrij waterige rijstmelk. Ik had inmiddels gelezen dat er ook nog zoiets bestaat als lactosevrije melk en slagroom van het merk Minus L. Dit zou in de supermarkten verkrijgbaar moeten zijn (en ook bij de Jumbo volgens hun eigen site), maar ik vond alleen een pak Minus l melk bij de afdeling “lang houdbaar” van één van twee C 1000 winkels die mijn woonplaats rijk is, ook hier geen slagroom. Hoe die melk smaakt, weet ik overigens nog niet en grappig genoeg bleek de natuurwinkel weer niet bekend met dit merk (niet gezond of natuurlijk genoeg in hun ogen?). In Duitsland is het merk al veel langer bekend dan in Nederland en is de productenlijn van dit merk ook groter. De C 1000 die geen Minus L verkocht, had overigens weer wel rijstmelk in het schap staan en zo zie je maar, het is een heel gezoek om aan je spullen te komen. Ik vond later bij de voor mij verder weg gelegen Plus supermarkt de fel begeerde Minus L slagroom. (Ik ben er een paar dagen mee bezig geweest om de verschillende winkels te verkennen). Hier speelt de Allergiesupermarkt met zijn webwinkel dan weer handig op in; alles op een adres te bestellen.

Wie zelf ook op zoek is naar leuke lactosevrije taart/gebakrecepten; een basistaart kan gemaakt worden van (eigengemaakt) biscuitdeeg. Gebruik hiervoor niet zomaar een mix/prefab product, want in de meeste mixen zit helaas wel lactose. Bladerdeeg kan gebruikt worden, mits het geen roomboterbladerdeeg is, maar gemaakt met 100% plantaardige margarine en je kunt natuurlijk sowieso van alles bakken met margarine i.p.v. roomboter. In Amerika en Canada wordt nogal eens gebakken met plantaardig vet, zogenaamde “shortening”. Het bekendste merk is Crisco. Ik heb ooit een recept van Smulweb lid Canadutch overgenomen dat oorspronkelijk gemaakt werd met die Crisco, Graces best cinnamon cake. Helaas is Crisco in Nederland erg duur (ik kocht het in een delicatessenzaak in Utrecht), maar het kan als alternatief voor (room)boter gebruikt worden.

Een gesprek met één van de heren van de kaaswinkel Kaasie Kaasie in IJsselstein (een geweldige winkel!) leverde mij nog een interessant weetje op! Hollandse harde kaas en niet alleen Goudse kaas, zoals ik ergens gelezen had, kan gegeten worden door mensen met een lactose intolerantie (dit geldt niet voor mensen met een koemelkallergie) als de kaas een bepaalde leeftijd heeft bereikt. Door het rijpingsproces is/wordt de lactose namelijk afgebroken. Veiligheidshalve adviseert men in deze winkel om extra belegen kaas te kiezen, maar echte belegen kaas kan waarschijnlijk ook al gegeten worden. Hierbij dien je er namelijk rekening mee te houden dat supermarkten kaas verkopen die belegen of extra belegen genoemd wordt, maar die jonger is dan het aantal maanden dat kaaswinkels aanhouden voor ze deze kwalificatie geven. De (extra) belegen kaas uit de supermarkt is daarmee niet zondermeer lactosevrij. Voor de grap kocht ik de lactosevrije Cambozola. Dit is een Duitse kaas die uit een combinatie van de Franse camembert en de Italiaanse gorgonzola bestaat en deze kaas blijkt lactosevrij te zijn! Het staat zelfs met koeienletters op de verpakking. Mijn nichtje eet alleen gesmolten Hollandse kaas en zeker geen schimmelkaas, maar het was deze verjaardag mijn streven om, ter kennismaking, diverse lactosevrije hapjes aan alle familieleden te serveren en meteen maar te bewijzen dat je ook lactosevrij kunt genieten; de Cambozola werd zeer gewaardeerd.

Ik geloof dat ik de eerste ben op Smulweb die een artikel schrijft over lactose- intolerantie en ik weet er nog niet zo veel van. (Sorry als ik een verhaal van iemand hierover heb weten te missen). Ik heb deze verjaardag speciaal met het oog op eventuele lactose of sporen van melk in het fabrieksproduct een eigengemaakte mayonaise gebruikt voor mijn sausjes; misschien onnodig voorzichtig, denk ik nu. De tijd zal ons leren hoe strikt mijn nicht zich aan een dieet moet houden, maar misschien zijn er lotgenoten op Smulweb die dit artikel weten te waarderen of met nuttige tips kunnen aanvullen, want je zal het maar hebbenÂ….

Home Recepten Kookboeken