Smulweb Blog

Je koekje bij de koffie

Van Goudse moppen en Haagse bluf

Zuidhollandse wetenswaardigheden; de streekgerechten vind je op mijn pagina. Zuid-Holland is een van de drukste en dichtbevolkste provincies van Nederland. Het dagelijks leven in de moderne Havenstad Rotterdam en het regeringscentrum Den Haag doet aan weinig anders denken dan jachten en jagen.

Toch is er, bijvoorbeeld in de musea, veel dat herinnert aan rustiger tijden in deze streek. Die oude sfeer is ook nog echt te proeven in kleinere steden zoals Delft, Leiden, Gouda en Dordrecht. Statige stadhuizen, kerken en koopmanswoningen herinneren aan de eeuwen dat Zuid-Holland geschiedenis schreef voor heel Nederland.

ZUID-HOLLAND NADER BEKEKEN.

De bekendste toeristische attractie in Zuid-Holland vormen zonder twijfel de uitgestrekte bollenvelden, met als klapstuk De Keukenhof bij Lisse. De tuinen met miljoenen bloemen, eeuwenoude bomen en kassen met prachtige bloemenarrangementen trekken belangstellenden uit alle delen van de wereld.

Op de tweede plaats komt natuurlijk het meer dan 60 km lange Noordzeestrand met zijn schitterende duingebied en gezellige badplaatsen.

In de oude vissersplaatsen als Scheveningen en Katwijk kan op een minder mooie dag ook eens een wandeling door de schilderachtige havenwijken worden overwogen.

Zuid-Holland is tevens een paradijs voor watersporters. Zeilen, roeien, surfen, kanoen, zwemmen, het kan allemaal op en in de Kager-, Nieuwkoopse en Reeuwijkse plassen en het Braasemmermeer.

In het hart van Zuid-Holland ligt een groen gebied van waarden en polders. Dit gebied kenmerkt zich onder meer door boomgaarden, uitgestrekte weiden en fraaie oude boerderijen, waar de boerenkaas vaak nog aan de deur wordt verkocht.

Het meest ontlenen de Zuidhollandse polders hun aantrekkingskracht echter aan de meer dan 200 molens waar de streek mee is bezaaid.

Moderne waterwerken beschermen niet alleen Zeeland, maar ook de Zuidhollandse Eilanden voor een al te opdringerige Noordzee.

In Zuid-Holland zijn derhalve enkele huzarenstukken van het vermaarde Deltaplan te bewonderen.

Voorts bezit Zuid-Holland twee van de grootste en belangrijkste steden van het land. Allereerst Den Haag, het regeringscentrum, met zijn statige herenhuizen langs het Lange Voorhout, het voorname Binnenhof en de plechtige paleizen; ten tweede Rotterdam, een stad met een na de Tweede Wereldoorlog hypermodern hersteld centrum. Wie van moderne architectuur houdt, kan zijn hart ophalen. Het bekendst is de stad natuurlijk om zijn haven, nog steeds de grootste ter wereld.

Maar Zuid-Holland heeft meer bezienswaardige steden, vooral wat historische gebouwen betreft.

Dordrecht, de oudste stad van de provincie, barst ervan; gelegen aan een druk kruispunt van brede waterwegen biedt het een van de mooiste stadsgezichten van het land.

Gouda is gezegend met de langste kerk en het oudste stadhuis van Nederland.

Leiden staat bekend om zijn vele rustieke hofjes, op 3 oktober wordt hier Leidens Ontzet gevierd, met veel evenementen en hutspot.

Delft tenslotte, doorregen met smalle steegjes en schilderachtige grachten, is de stad van onder meer Willem van Oranje en de schilder Vermeer. Geschilderd wordt er nog steeds; het stadje is wereldwijd bekend om het fraai bschilderde Delfts Blauw.

TYPISCH ZUIDHOLLANDS

Hoe klein Nederland ook is, het vertoont een enorme diversiteit aan landschap en cultuur. Wie de provincies beter dan in vogelvlucht bekijkt, ontdekt een bobt laken met streekgebonden wetenswaardigheden.

Veel Zuidhollandse huisvrouwen maken bij het haken de Hollander, een typische haaksteek, die al sinds jaar en dag in de streek wordt toegepast; Brielle is niet alleen bekend om het feit dat het vestingstadje op 1 april 1572 door de Watergeuzen werd veroverd, iets dat ieder jaar op die dag nog luisterrijk wordt gevierd, mar ook om lekkernijen zoals de Brielse kersttimpen (kerstbroden in een lange platte ruitvorm), Brielse krakelingen en Brielse zandtaartjes.

De bekendste lekkernij van de provincie is zonder twijfel de Hollandse nieuwe. Deze verse haring wordt, tot verbazing van vele buitenlanders, sinds de 14e eeuw rauw genuttigd. Wel zijn dan de ingewanden en kieuwen verwijderd. Dit proces heet haringkaken.

Muntenverzamelaars kunnen in Zuid-Holland hun hart ophalen. In diverse musea zijn nog exemplaren te zien van onder meer de Hollandse braspenning, de Hollandse duit, de Hollandse dukaat, de Hollandse groot en de Hollandse stoter.

Komijnekaas komt oorspronkelijk uit het Delfland. Hier werd deze kaas, met zaad van de Egyptische plant komijn, voor het eerst vervaardigd.

De stad Delft dankt zijn bekendheid vooral aan het Delfts Blauw, beschilderd aardewerk dat hier vanaf de 16e eeuw op grote schaal werd en nog altijd wordt vervaardigd. Op de Delfts blauwe borden en schalen prijken vaak werken van Hollandse meesters, maar ook Chinese invloeden zijn merkbaar. De handel in het aardewerk bereikte omstreeks 1850 zijn hoogtepunt.

De fraaie oude stadsgezichten van Dordrecht worden overheerst door Dordtse gevels. Deze gevels, met een horizontale ordonnatie, zijn ook elders in de provincie te bewonderen.

Uit Gouda komen onder andere de Goudse Kaas, de Goudse Kaars en de Goudse Pijp. De kaas wordt al sinds mensenheugenis vervaardigd, de kaars geniet sinds de 19e eeuw bekendheid en uit Goudse *** wordt sinds 1600 gerookt. De kunst van het maken van stenen *** is afgekeken van Engelse pijpenmakers.

De echte Goudse pijp wordt Gouwenaar genoemd, een kortere variant heet Gouds Joodje. Gemak diende ook de Goudse pijproker, tijdens het roken legde hij de pijpekop in een blikken of koperen bakje, Gouds Sleetje, geheten.

Ook uit Gouda komen de Goudse moppen. Niet om te lachen, maar wel om te snoepen, het zijn namelijk met suiker bestrooide koekjes met een ruitjesmotief, gemaakt van bloem, suiker, boter en eieren.

Over het ontstaan van het beroemdste Haagse snoepje, het Haagsche Hopje, bestaan 2 lezingen. Volgens de eerste zou de koffiecaramel ontwikkeld zijn voor de 18-eeuwse rijksbaron jacob Hop. Omdat hij geen koffie kon verdragen werd de geurige smaak ervan op deze manier eetbaar voor hem gemaakt. De andere versie schrijft de uitvinding van de lekkernij toe aan zijn zoon, Hendrik Hop. Deze was juist verzot op koffie en liet het snoepje ontwikkelen om tijdens lange koetsreizen van de smaak te blijven genieten.

Voor liefhebbers van een stevige borrel is Schiedam een bedevaartsoord. Hier worden sinds de 14e eeuw de meeste bekende jenevermerken gestookt. In vroeger tijden werd het gedistilleer hier zelfs als medicijn gebruikt. Een reclameleus uit 1614 luidt: "De genever drancken zijn dingen seer gesont voor siecken en voor krancken".

ZUIDHOLLANDSE STREEKGERECHTEN EN LEKKERNIJEN

Iedere Nederlandse provincie heeft zo zijn eigen karakter, gewoonten, tradities en niet te vergeten gerechten en lekkernijen, vaak echter zijn de laatste twee juist in de vergetelheid geraakt.

Ze zijn er echter nog wel; in oude, soms bijna versleten kookboeken en ook in oude handschreven receptenschriften van plattelandsvrouwen en keukenmeiden.

Het typische van sommige "typische" streekgerechten is dat ze in meerdere provincies voorkomen, waarschijnlijk als gevolg van 'meeverhuizen'.

Zoals Jan-in-de-zak bijvoorbeeld, dat onder verschillende benamingen, als Jan-in-'t-hemd, pork en poddik-in-de-tromme in diverse streken in Nederland opduikt.

Verder valt op dat ingredienten en bereiding van gerechten dikwijls per deel van de provincie verschillen, soms zelfs plaatselijk.

Uit: Van Goudse moppen en Haagse bluf; Zuidhollandse streekgerechten en wetenswaardigheden, door Jo van Lamoen. Hoort in een serie boekjes Streekgerechten en Wetenswaardigheden van uitgeverij In den Toren thuis. De volgende delen zijn verschenen:

Van sippelsop en snorrepotsje; Friesland;

Van knipselbonenstamppot en krudoorntjesbrij; Groningen;

Van kruidmoes en kniepertjes; Drenthe;

Van kampersteur en kleikloeten; Overijssel;

Van balkenbrij en Arnhemse meisjes; Gelderland;

Van hete bliksem en prauwels; Utrecht;

Van kletskoppen en duivekater: Noord-Holland;

Van mosselsoep en kaneelpap: Zeeland;

Van mergpudding en moffelkook; Limburg.

De typische Zuidhollandse gerechten zijn te vinden op mijn pagina C_van_S, achter de receptnaam staat dan ZH.

Home Recepten