Artikel

Rijst, veel meer dan alleen maar voedsel.

gastronoom1 heeft dit artikel op 26 januari 2009 toegevoegd. Dit artikel is 3.342 keer bekeken.

Print artikel

De betekenis van rijst in Indonesië

Rijst als voedsel
Rijst (Oryza, voor de wetenschappelijk geinteresseerden)) behoort tot de familie van de grassen (graminae). De rijst kan op twee manieren geteeld worden, in de natte en de droge cultuur. De eerstgenoemde is de meest voorkomende.
Rijst is, zoals eerder gezegd, het hoofdvoedsel van de miljoenen Indonesiërs. Op elk eiland zijn wel sawahs (rijstvelden) te vinden om aan de vraag naar rijst te voldoen. Naast dat het als voedsel gezien wordt, zien de Indonesiërs het ook als een gift van de goden. Hoewel dat onderling op de eilanden kan verschillen, beschouwt men in het algemeen, Dewi Sri als de godin van de rijst, als de bron van het leven. Men houdt daarom ook ceremonies ter ere van haar om haar gunstig te stemmen. In Indonesië gaat het verhaal dat de eerste rijstaren voortkwamen uit het gestorven, menselijke, lichaam van Dewi Sri. Zij heeft daarop de rijstaren aan enkele mensen gegeven met de mededeling dat de rijst overvloedig zou groeien in de wereld en dat men geen honger meer zou lijden. Als tegenprestatie moest de mensheid haar tot in eeuwigheid vereren. Om de mens te leren hoe de rijst verbouwd, geoogst en verwerkt moest worden, reïncarneerde zij als een vorstelijke vrouw, die de mensen vertelde hoe ze met de rijst om moesten gaan. Nog steeds wordt de rijst aar voor aar afgesneden, op de wijze zoals Dewi Sri de mensen had voorgehouden.

Rijst als symbool
Rijst geldt in Indonesië als een symbool van geluk en vruchtbaarheid. Reden waarom men aan bruiden en zwangere vrouwen een pop geeft, gemaakt van rijsthalmen. Maar ook in de westerse wereld staat het bekend om geluk en vruchtbaarheid. Het voorbeeld daarvan is het strooien met rijst over een bruidspaar na het voltrekkenvan de huwelijksceremonie in stadhuis of kerk.

Rijst als gewas
Rijst is een graangewas in de vorm van een moerasplant. Dit betekent dat de rijstplanten goed gedijen in natte grond en in een vochtige en warme omgeving. De rijst wordt verbouwd op terrasvormige sawahs die tegen berghellingen aan liggen. Deze sawahs worden van bovenaf geïrrigeerd waarna het water door een pijpsysteem naar de lagere terrassen stroomt. Het oogsten van de rijst gebeurt nog altijd handmatig. Voor de rijstboer blijft het daarom enorm hard werken om in zijn levensonderhoud te voorzien.
Wereldwijd zijn er ongeveer 6.000 rijstrassen- en soorten. In Indonesië groeiden oorspronkelijk zo`n 2.500 rassen. Door het veredelen van rijstrassen en -soorten, waardoor een hogere opbrengst werd verkregen, is het aantal rassen en soorten teruggelopen.

Rijst in soorten
In Nederland kennen we de Indonesische rijst eigenlijk niet. De meest bekende rijstsoorten zijn afkomstig uit Amerika, Suriname en Thailand.

Enige termen die men in Indonesië hanteert voor de verschillende stadia van rijst:
• Padi rijst die in de sawahs verbouwd wordt
• Gahah gedorste rijst
• Beras ontvlieste rijst
• Nasi (putih) gekookte (witte) rijst
• Nasi goreng gebakken rijst
• Nasi tumbuk zilvervliesrijst

Diverse te onderscheiden rijstsoorten zijn:

Nasi putih
wiite rijst welke dient als basisvoedsel; deze moet altijd warm opgediend worden.

Nasi kuning
gele rijst die vooral bij feestelijke gelegenheden gebruikt wordt; de basis is nasi putih welke door gebruik van kunjit (geelwortel) geel gekleurd wordt.

Beras merah
rode rijst in rauwe vorm; goedkoopste rijstsoort van Indonesië en daardoor "rijst van de arme mensen" genoemd; is aromatischer en sterker van smaak
dan witte beras en bevat meer vitaminen; lijkt zich te ontwikkelen tot trendy rijstsoort onder invloed van het gebruik van natuurlijke en eerlijke producten.

Ketan putih
witte kleefrijst met vliesje; door het kookproces kleven de korrels aan elkaar; vaak wordt dit in bananenblad of in een geperforeerd plastic zakje bereid;
door het koken zet de rijst in het pakje uit maar de verpakking drukt de kleefrijst samen; na afkoeling snijdt men het blok in plakken; kan gegeten worden in
combinatie met gado-gado, sajur (groentenschotel op basis van santen) e.d.; ook maakt men met kip of vlees gevulde rijstrolletjes van kleefrijst (lemper).

Ketan hitam

zwarte kleefrijst welke vooral gebruikt wordt voor zoete gerechten (bubur injin = zwarte rijstpudding); zwarte kleefrijst geldt in Indonesië als delicatesse;
wordt ook gebruikt als grondstof voor Indonesische rijstwijn (brem).

Rijst welke wordt gegeten bij het hoofdgerecht, moet droog zijn en niet te klef of plakkerig. Een manier om rijst klaar te maken is de rijst eerst half gaar koken en nadat de rijst droog geworden is, deze in een rijststomer gaar stomen.

Meer over Indonesië: